<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0259"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 259 圆觉经近释</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 259 圆觉经近释</title> <author>明 通润述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>6卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">259</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经近释</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:16"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0510a" n="0510a"/> <lb ed="X" n="0510a01"/> <lb ed="X" n="0510a02"/><cb:docNumber>No. 259</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0510a03"/><lb ed="R016" n="0146a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经近释卷一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0510a04"/> <lb ed="X" n="0510a05"/><lb ed="R016" n="0146a02"/><byline cb:type="author">明二楞庵释通润 述</byline> <lb ed="X" n="0510a06"/><lb ed="R016" n="0146a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0510a0601">体无不遍曰大，法无不备曰方，用无不具曰廣。故 <lb ed="X" n="0510a07"/><lb ed="R016" n="0146a04"/>淸凉云：大以旷兼无际，方以正法自持，用则称体 <lb ed="X" n="0510a08"/><lb ed="R016" n="0146a05"/>而周。具此三義，故名圆觉。修多罗，此云契经，谓契 <lb ed="X" n="0510a09"/><lb ed="R016" n="0146a06"/>理契機。故契经中有了義不了義。<persName>如来</persName>为人天二 <lb ed="X" n="0510a10"/><lb ed="R016" n="0146a07"/>乘说不了義教，以器小不能担荷大法，故说唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0510a11"/><lb ed="R016" n="0146a08"/>一人独得觉性。为菩萨乘说了義教，以根大能担 <lb ed="X" n="0510a12"/><lb ed="R016" n="0146a09"/>荷大法，故说一切众生皆得作<persName>佛</persName>。然对機说教，虽 <lb ed="X" n="0510a13"/><lb ed="R016" n="0146a10"/>各不同，而契理契機，实无有二。此经直显一切众 <lb ed="X" n="0510a14"/><lb ed="R016" n="0146a11"/>生本来成<persName>佛</persName>，名为圆觉。直截分明，毫无隐覆。此则 <lb ed="X" n="0510a15"/><lb ed="R016" n="0146a12"/>契经中了義契经，非不了義契经也。然圆觉二字， <lb ed="X" n="0510a16"/><lb ed="R016" n="0146a13"/>義匪一途。故下文约十二義以发明，而義始备。如 <lb ed="X" n="0510a17"/><lb ed="R016" n="0146a14"/>文殊章云：有大陀罗尼，名曰圆觉。又云：彼知觉者， <lb ed="X" n="0510a18"/><lb ed="R016" n="0146a15"/>犹如虚空。此则直指众生心体如如不动，了了常 <lb ed="X" n="0510a19"/><lb ed="R016" n="0146a16"/>知者，为圆觉也。普贤章云：一切众生种种幻化，皆 <lb ed="X" n="0510a20"/><lb ed="R016" n="0146a17"/>生<persName>如来</persName>圆觉妙心。此指根身器界，及界内界外二 <lb ed="X" n="0510a21"/><lb ed="R016" n="0146a18"/>种无明，幷种种幻智，皆从圆觉妙心流出。此约出 <lb ed="X" n="0510a22"/><lb ed="R016" n="0146b01"/>生凡圣染净二法，名圆觉也。普眼章中，显四大六 <lb ed="X" n="0510a23"/><lb ed="R016" n="0146b02"/>根六尘六识，乃至十力四无所畏，悉皆淸净，遍满 <lb ed="X" n="0510a24"/><lb ed="R016" n="0146b03"/>不动，始知众生本来成<persName>佛</persName>者。此约凡圣染净悉皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0510b" n="0510b"/> <lb ed="X" n="0510b01"/><lb ed="R016" n="0146b04"/>具足，<persName>如来</persName>平等圆满觉性，根根尘尘周遍法界，名 <lb ed="X" n="0510b02"/><lb ed="R016" n="0146b05"/>圆觉也。金刚藏章，一切<persName>如来</persName>，妙圆觉性，本无菩提， <lb ed="X" n="0510b03"/><lb ed="R016" n="0146b06"/>及与涅槃，亦无成<persName>佛</persName>，及不成<persName>佛</persName>，无妄轮迴，及非轮 <lb ed="X" n="0510b04"/><lb ed="R016" n="0146b07"/>迴者，此约染净圣凡，纤尘不立，名圆觉也。弥勒章 <lb ed="X" n="0510b05"/><lb ed="R016" n="0146b08"/>中，由本贪欲，发挥无明，显出五性，差别不等，依二 <lb ed="X" n="0510b06"/><lb ed="R016" n="0146b09"/>种障，而现深浅者，此约众生，皆证圆觉，本无差别， <lb ed="X" n="0510b07"/><lb ed="R016" n="0146b10"/>由随染缘，而有二障，故有六凡，由随净缘，而证二 <lb ed="X" n="0510b08"/><lb ed="R016" n="0146b11"/>空，故有四圣，于无差别处，而现差别，以显不变随 <lb ed="X" n="0510b09"/><lb ed="R016" n="0146b12"/>缘，如摩尼之现五色，为圆觉也。淸净慧章，若遇善 <lb ed="X" n="0510b10"/><lb ed="R016" n="0146b13"/>友，教令开悟，净圆觉性，发明起灭，即知此生，性自 <lb ed="X" n="0510b11"/><lb ed="R016" n="0146b14"/>劳虑，劳虑永断，得法界净，此名凡夫，随顺觉性等 <lb ed="X" n="0510b12"/><lb ed="R016" n="0146b15"/>者，此约五性，差别不等，实无差别，以显随缘不变， <lb ed="X" n="0510b13"/><lb ed="R016" n="0146b16"/>名圆觉也。威德章，若诸菩萨，悟净圆觉，以净觉心， <lb ed="X" n="0510b14"/><lb ed="R016" n="0146b17"/>取静为行，名奢摩他，起变化行，名三摩提，随顺寂 <lb ed="X" n="0510b15"/><lb ed="R016" n="0146b18"/>灭，名为禅那，乃至辩音章中，单复圆修等者，此约 <lb ed="X" n="0510b16"/><lb ed="R016" n="0147a01"/>一心三观，即空即假即中，名圆觉也。净诸业障章， <lb ed="X" n="0510b17"/><lb ed="R016" n="0147a02"/>直显众生，觉性本净，皆由耽著我人众生寿者四 <lb ed="X" n="0510b18"/><lb ed="R016" n="0147a03"/>相，生爱生憎，为障为碍，不能入淸净觉，必须断尽 <lb ed="X" n="0510b19"/><lb ed="R016" n="0147a04"/>四相，一切寂灭，觉性始圆，名圆觉也。普觉章，所问 <lb ed="X" n="0510b20"/><lb ed="R016" n="0147a05"/>求何等人，依何等法，行何等行，除去何病，云</p><p xml:id="pX10p0510b2018" cb:place="inline">发 <lb ed="X" n="0510b21"/><lb ed="R016" n="0147a06"/>心者，要须事事明了，毫无错谬，名圆觉也。圆觉章， <lb ed="X" n="0510b22"/><lb ed="R016" n="0147a07"/>以大圆觉为我伽蓝，身心安居平等性智者，谓具 <lb ed="X" n="0510b23"/><lb ed="R016" n="0147a08"/>如上种种深義，方得浑身安住圆觉伽蓝，故名圆 <lb ed="X" n="0510b24"/><lb ed="R016" n="0147a09"/>觉。贤善首章，具上众義，证此五名，方称无上法王 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0510c" n="0510c"/> <lb ed="X" n="0510c01"/><lb ed="R016" n="0147a10"/>为贤善首，故名圆觉。故知十二菩萨，纶贯一经，圆 <lb ed="X" n="0510c02"/><lb ed="R016" n="0147a11"/>觉二字，通该众義，岂可以一知一见，便谓尽圆觉 <lb ed="X" n="0510c03"/><lb ed="R016" n="0147a12"/>哉。故题中既标圆觉，又称了義，正显性相双陈，理 <lb ed="X" n="0510c04"/><lb ed="R016" n="0147a13"/>惑幷阐，圆融行布，两不相妨，始是<persName>如来</persName>称性至极 <lb ed="X" n="0510c05"/><lb ed="R016" n="0147a14"/>之深谈耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0510c06"/><lb ed="R016" n="0147a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0510c0601">唐<name role="" type="person">罽宾</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0510c07"/><lb ed="R016" n="0147a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0510c0701">开元释教目录云：<persName>佛陀</persName>多罗，唐言觉救，北印土罽 <lb ed="X" n="0510c08"/><lb ed="R016" n="0147a17"/>宾国人也。于东都<name role="" type="person">白马寺</name>译。道诠法师疏云：三藏 <lb ed="X" n="0510c09"/><lb ed="R016" n="0147a18"/>法师<persName>佛陀</persName>多罗，于长寿二年龙集癸巳，持梵本至 <lb ed="X" n="0510c10"/><lb ed="R016" n="0147b01"/>神都，于<name role="" type="person">白马寺</name>译。译者，翻梵语而成华言也。其度 <lb ed="X" n="0510c11"/><lb ed="R016" n="0147b02"/>语、笔授、证義、润文诸德，具如别录。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0510c12"/><lb ed="R016" n="0147b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0510c1201">如是我闻：一时，<persName>婆伽婆</persName>入于神通大光明藏三昧，正 <lb ed="X" n="0510c13"/><lb ed="R016" n="0147b04"/>受一切<persName>如来</persName>光严，住持是诸众生淸净觉地，身心寂 <lb ed="X" n="0510c14"/><lb ed="R016" n="0147b05"/>灭平等本际，圆满十方不二随顺，于不二境现诸净 <lb ed="X" n="0510c15"/><lb ed="R016" n="0147b06"/>土，与大菩萨摩诃萨十万人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0510c16"/><lb ed="R016" n="0147b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0510c1601">智论云：<persName>婆伽婆</persName>有四義：婆伽云德，婆言有，合名有 <lb ed="X" n="0510c17"/><lb ed="R016" n="0147b08"/>德；又婆伽云分别，婆名巧，巧分别诸法总相别相 <lb ed="X" n="0510c18"/><lb ed="R016" n="0147b09"/>故；又婆伽云声，婆云有，以名声普闻故；又婆伽云 <lb ed="X" n="0510c19"/><lb ed="R016" n="0147b10"/>破，婆云能，以能破婬怒痴故。入者，谓性相俱泯，体 <lb ed="X" n="0510c20"/><lb ed="R016" n="0147b11"/>同法界，入无入相故。神通大光明藏者，即<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0510c21"/><lb ed="R016" n="0147b12"/>之异名，是凡圣均禀同赋之体也。破业识之墙垣， <lb ed="X" n="0510c22"/><lb ed="R016" n="0147b13"/>名曰神通；撤无明之封蔀，名曰大光明藏。由不定 <lb ed="X" n="0510c23"/><lb ed="R016" n="0147b14"/>而定，故曰正定；不受而受，故曰正受也。又大即是 <lb ed="X" n="0510c24"/><lb ed="R016" n="0147b15"/>体，光明是相，藏即是用。又大即法身，光时是般若， <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0511a" n="0511a"/> <lb ed="X" n="0511a01"/><lb ed="R016" n="0147b16"/>藏是解脱。问：大光明藏人人满足，若<persName>如来</persName>称入，而 <lb ed="X" n="0511a02"/><lb ed="R016" n="0147b17"/>众生岂出此光明藏乎？答：众生未尝出此大光明 <lb ed="X" n="0511a03"/><lb ed="R016" n="0147b18"/>藏，但为四大所局，二障所缠，而神不通，光明不大， <lb ed="X" n="0511a04"/><lb ed="R016" n="0148a01"/>故不言入，非不入也。故下经云：非觉违拒诸能入 <lb ed="X" n="0511a05"/><lb ed="R016" n="0148a02"/>者，有诸能入，非觉入故。宗镜问云：博地凡夫位齐 <lb ed="X" n="0511a06"/><lb ed="R016" n="0148a03"/>诸<persName>佛</persName>，云何不具诸<persName>佛</persName>神通？答：非是不具，但是众生 <lb ed="X" n="0511a07"/><lb ed="R016" n="0148a04"/>不知。如有学人问大安禅师云：如何是诸<persName>佛</persName>神通？ <lb ed="X" n="0511a08"/><lb ed="R016" n="0148a05"/>师曰：汝从何来？答曰：江西来。师曰：莫不谩语否？答 <lb ed="X" n="0511a09"/><lb ed="R016" n="0148a06"/>曰：终不谬言。学人再问：如何是诸<persName>佛</persName>神通？师曰：果 <lb ed="X" n="0511a10"/><lb ed="R016" n="0148a07"/>然。斯皆可验，幷是现前日用不知。故庞居士云：心 <lb ed="X" n="0511a11"/><lb ed="R016" n="0148a08"/>通法亦通，十八断行踪。但自心无碍，何愁神不通？ <lb ed="X" n="0511a12"/><lb ed="R016" n="0148a09"/>故知神之不通，是自生障碍耳。一切<persName>如来</persName>皆以此 <lb ed="X" n="0511a13"/><lb ed="R016" n="0148a10"/>大光明藏莊严此身、住持此土，非若众生以藏识 <lb ed="X" n="0511a14"/><lb ed="R016" n="0148a11"/>莊严此身、住持此土也。然此大光明藏元非他物， <lb ed="X" n="0511a15"/><lb ed="R016" n="0148a12"/>即是众生所具无垢无染淸净觉地，诸<persName>佛</persName>证之名 <lb ed="X" n="0511a16"/><lb ed="R016" n="0148a13"/>法性身。以不见有身心二相故寂灭，无高无下故 <lb ed="X" n="0511a17"/><lb ed="R016" n="0148a14"/>平等，无崖无岸故曰本际，不违不逆故曰随顺，无 <lb ed="X" n="0511a18"/><lb ed="R016" n="0148a15"/>彼无此故曰不二。由<persName>如来</persName>证众生之体，用众生之 <lb ed="X" n="0511a19"/><lb ed="R016" n="0148a16"/>用，故能于淸净觉地现淸净土，与大菩萨同住一 <lb ed="X" n="0511a20"/><lb ed="R016" n="0148a17"/>处，所谓以大圆觉为我伽蓝，身心安居平等性智 <lb ed="X" n="0511a21"/><lb ed="R016" n="0148a18"/>也。问：法身无相，真土如空，皆是一心，无别依正，云 <lb ed="X" n="0511a22"/><lb ed="R016" n="0148b01"/>何即谈身土？答：只于自心性相分身土名，谓以自 <lb ed="X" n="0511a23"/><lb ed="R016" n="0148b02"/>身相義名身，即以自心性義名土。又心则诸<persName>佛</persName>证 <lb ed="X" n="0511a24"/><lb ed="R016" n="0148b03"/>之为法身，境则诸<persName>佛</persName>证之为净土，则法身净土皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0511b" n="0511b"/> <lb ed="X" n="0511b01"/><lb ed="R016" n="0148b04"/>为所证，而智为能证也。诸大乘经在净土说者，如 <lb ed="X" n="0511b02"/><lb ed="R016" n="0148b05"/>深密经、法集经、称赞大乘经、密严经、心印经、兴显 <lb ed="X" n="0511b03"/><lb ed="R016" n="0148b06"/>经、大毘卢经、入印法门经、虚空藏经、<persName>佛</persName>地经等。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0511b04"/><lb ed="R016" n="0148b07"/>地经云：是<persName>薄伽梵</persName>住最勝光曜，放大光明，普照无 <lb ed="X" n="0511b05"/><lb ed="R016" n="0148b08"/>边世界，周圆无际等。论释云：此土，受用土摄。说此 <lb ed="X" n="0511b06"/><lb ed="R016" n="0148b09"/>经，<persName>佛</persName>是受用身，此净土量无边际故。若尔，此地上 <lb ed="X" n="0511b07"/><lb ed="R016" n="0148b10"/>菩萨所应见闻，何故于此化土中结集流佈？论自 <lb ed="X" n="0511b08"/><lb ed="R016" n="0148b11"/>答云：<persName>佛</persName>为地上诸菩萨说，令传法者结集流通。又 <lb ed="X" n="0511b09"/><lb ed="R016" n="0148b12"/>云：说此经时，地前大众见变化身居此秽土，为其 <lb ed="X" n="0511b10"/><lb ed="R016" n="0148b13"/>说法；地上大众见受用身居<persName>佛</persName>净土，为其说法。所 <lb ed="X" n="0511b11"/><lb ed="R016" n="0148b14"/>闻虽同，所见各别。而传法者为令众生闻勝希愿， <lb ed="X" n="0511b12"/><lb ed="R016" n="0148b15"/>证<persName>佛</persName>功德，故就勝者所见结集也。然土虽多种，不 <lb ed="X" n="0511b13"/><lb ed="R016" n="0148b16"/>出于三：一、法性，二、受用，三、变化。若开受用为自他， <lb ed="X" n="0511b14"/><lb ed="R016" n="0148b17"/>即成四土，统唯二种，谓净及秽，或性及相。故肇公 <lb ed="X" n="0511b15"/><lb ed="R016" n="0148b18"/>云：净土、秽土，盖随众生心之所宜。净者，示之以宝 <lb ed="X" n="0511b16"/><lb ed="R016" n="0149a01"/>玉；秽者，示之以瓦砾。美恶自彼，于土无定。无定之 <lb ed="X" n="0511b17"/><lb ed="R016" n="0149a02"/>土，乃名净土。随类普应，故曰诸也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0511b18"/><lb ed="R016" n="0149a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0511b1801">其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、普贤菩萨、普眼菩萨、金刚藏 <lb ed="X" n="0511b19"/><lb ed="R016" n="0149a04"/>菩萨、弥勒菩萨、淸净慧菩萨、威德自在菩萨、辩音菩 <lb ed="X" n="0511b20"/><lb ed="R016" n="0149a05"/>萨、净诸业障菩萨、<name role="" type="person">普觉菩萨</name>、圆觉菩萨、贤善首菩萨 <lb ed="X" n="0511b21"/><lb ed="R016" n="0149a06"/>等而为上首，与诸眷属皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法 <lb ed="X" n="0511b22"/><lb ed="R016" n="0149a07"/>会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0511b23"/><lb ed="R016" n="0149a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0511b2301">夫圣人立名，多依行德，故各有所表。梵语文殊师 <lb ed="X" n="0511b24"/><lb ed="R016" n="0149a09"/>利，此云妙首，亦云妙德，表根本智。六波罗蜜中，智 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0511c" n="0511c"/> <lb ed="X" n="0511c01"/><lb ed="R016" n="0149a10"/>为首德，故此章直示因地法行。用根本智，顿断无 <lb ed="X" n="0511c02"/><lb ed="R016" n="0149a11"/>明，以显淸净觉地，如如不动，故为问首。普贤表行， <lb ed="X" n="0511c03"/><lb ed="R016" n="0149a12"/>由行以成德，故次普贤。知行幷进，方便大开，则法 <lb ed="X" n="0511c04"/><lb ed="R016" n="0149a13"/>眼洞照，故次普眼。法眼既明，惑根<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c0401" n="0511c0401"/><anchor xml:id="beg0511c0401" n="0511c0401"/>已<anchor xml:id="end0511c0401"/>断，而金刚不 <lb ed="X" n="0511c05"/><lb ed="R016" n="0149a14"/>壞之体，迴然独露，故次金刚藏。圆顿之根，<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c0501" n="0511c0501"/><anchor xml:id="beg0511c0501" n="0511c0501"/>已<anchor xml:id="end0511c0501"/>解唯 <lb ed="X" n="0511c06"/><lb ed="R016" n="0149a15"/>心，若权教菩萨，不知惑断，则颟顸<persName>佛</persName>性，必须详明 <lb ed="X" n="0511c07"/><lb ed="R016" n="0149a16"/>唯识，廣辩阶差，故次弥勒。惑相虽明，阶差<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c0701" n="0511c0701"/><anchor xml:id="beg0511c0701" n="0511c0701"/>已<anchor xml:id="end0511c0701"/>辨，若 <lb ed="X" n="0511c08"/><lb ed="R016" n="0149a17"/>不知所证各别，则儱侗真如，故次淸净慧。惑相<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c0801" n="0511c0801"/><anchor xml:id="beg0511c0801" n="0511c0801"/>已<anchor xml:id="end0511c0801"/> <lb ed="X" n="0511c09"/><lb ed="R016" n="0149a18"/>明，真如<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c0901" n="0511c0901"/><anchor xml:id="beg0511c0901" n="0511c0901"/>已<anchor xml:id="end0511c0901"/>解，若不知观法，犹未能断惑证真，不能 <lb ed="X" n="0511c10"/><lb ed="R016" n="0149b01"/>随顺得入，其于威德，未得自在，故次威德。虽三观 <lb ed="X" n="0511c11"/><lb ed="R016" n="0149b02"/>详明，威德<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c1101" n="0511c1101"/><anchor xml:id="beg0511c1101" n="0511c1101"/>已<anchor xml:id="end0511c1101"/>具，若不详辩三观法轮，法轮无尽，亦 <lb ed="X" n="0511c12"/><lb ed="R016" n="0149b03"/>未得圆通无碍，故次辩音。观法虽明，若四相不除， <lb ed="X" n="0511c13"/><lb ed="R016" n="0149b04"/>业根不净，不能入淸净觉，故次净业障。四相<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c1301" n="0511c1301"/><anchor xml:id="beg0511c1301" n="0511c1301"/>已<anchor xml:id="end0511c1301"/>知， <lb ed="X" n="0511c14"/><lb ed="R016" n="0149b05"/>业根<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c1401" n="0511c1401"/><anchor xml:id="beg0511c1401" n="0511c1401"/>已<anchor xml:id="end0511c1401"/>净，若五行不明，觉心不普，犹隔一尘，故次 <lb ed="X" n="0511c15"/><lb ed="R016" n="0149b06"/>普觉。五行既明，则中根可入，若不详明道场仪式， <lb ed="X" n="0511c16"/><lb ed="R016" n="0149b07"/>建立三期，剋心三观，则下根人犹在门外，而觉性 <lb ed="X" n="0511c17"/><lb ed="R016" n="0149b08"/>不圆，故次圆觉。觉既圆满，必立名以彰其实，故次 <lb ed="X" n="0511c18"/><lb ed="R016" n="0149b09"/>贤善首。是知一经之義，自始至终，虽条分缕析，若 <lb ed="X" n="0511c19"/><lb ed="R016" n="0149b10"/>统会一宗，则以大圆觉为我伽蓝。一言<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c1901" n="0511c1901"/><anchor xml:id="beg0511c1901" n="0511c1901"/>已<anchor xml:id="end0511c1901"/>蔽，故十 <lb ed="X" n="0511c20"/><lb ed="R016" n="0149b11"/>二菩萨为诸菩萨之纲领，而为上首。其所入三昧， <lb ed="X" n="0511c21"/><lb ed="R016" n="0149b12"/>即大光明藏。所住法会，即不二境所现净土。以凡 <lb ed="X" n="0511c22"/><lb ed="R016" n="0149b13"/>圣一源，主伴同会，故曰同住<persName>如来</persName>平等法会也。不 <lb ed="X" n="0511c23"/><lb ed="R016" n="0149b14"/>思议<persName>佛</persName>境界经云，尔时<persName>世尊</persName>语文殊言，汝能了知 <lb ed="X" n="0511c24"/><lb ed="R016" n="0149b15"/><persName>如来</persName>所住平等法否。文殊言，我<anchor xml:id="nkr_note_add_0511c2401" n="0511c2401"/><anchor xml:id="beg0511c2401" n="0511c2401"/>已<anchor xml:id="end0511c2401"/>了知。<persName>佛</persName>言，何者 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0512a" n="0512a"/> <lb ed="X" n="0512a01"/><lb ed="R016" n="0149b16"/>是<persName>如来</persName>所住平等法。文殊云，一切凡夫起贪嗔痴 <lb ed="X" n="0512a02"/><lb ed="R016" n="0149b17"/>处，是<persName>如来</persName>所住平等法。<persName>佛</persName>言，云何一切凡夫起贪 <lb ed="X" n="0512a03"/><lb ed="R016" n="0149b18"/>嗔痴处，是<persName>如来</persName>所住平等法。文殊言，一切凡夫于 <lb ed="X" n="0512a04"/><lb ed="R016" n="0150a01"/>空无相无愿法中，起贪嗔痴。是故一切凡夫起贪 <lb ed="X" n="0512a05"/><lb ed="R016" n="0150a02"/>嗔痴处，即是<persName>如来</persName>所住平等法。<persName>佛</persName>言，空岂有法，而 <lb ed="X" n="0512a06"/><lb ed="R016" n="0150a03"/>言于中有贪嗔痴。文殊言，空是有，贪嗔痴亦是有。 <lb ed="X" n="0512a07"/><lb ed="R016" n="0150a04"/><persName>佛</persName>言，空云何有，贪嗔痴亦云何有。文殊言，空以言 <lb ed="X" n="0512a08"/><lb ed="R016" n="0150a05"/>说故有，贪嗔痴亦以言说故有。所谓平等法者，是 <lb ed="X" n="0512a09"/><lb ed="R016" n="0150a06"/>指众生淸净觉地也。近有解此经大光明藏三昧 <lb ed="X" n="0512a10"/><lb ed="R016" n="0150a07"/>之相状何似，生灭心是，顚倒心是，一切贪嗔痴烦 <lb ed="X" n="0512a11"/><lb ed="R016" n="0150a08"/>恼皆是。堂堂释子，乃甘心与魔外同流，而反极毁 <lb ed="X" n="0512a12"/><lb ed="R016" n="0150a09"/>先贤，讥诃老宿。噫，<persName>佛</persName>海渍秽，至此极矣。有志者读 <lb ed="X" n="0512a13"/><lb ed="R016" n="0150a10"/>此，寧不痛心疾首乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512a14"/><lb ed="R016" n="0150a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0512a1401">于是，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足， <lb ed="X" n="0512a15"/><lb ed="R016" n="0150a12"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会 <lb ed="X" n="0512a16"/><lb ed="R016" n="0150a13"/>诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净因地法行，及说菩萨 <lb ed="X" n="0512a17"/><lb ed="R016" n="0150a14"/>于大乘中发淸净心远離诸病，能使未来末世众生 <lb ed="X" n="0512a18"/><lb ed="R016" n="0150a15"/>求大乘者不堕邪见。作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0512a1801" n="0512a1801"/><anchor xml:id="beg0512a1801" n="0512a1801"/>已<anchor xml:id="end0512a1801"/>，五体投地，如是三请， <lb ed="X" n="0512a19"/><lb ed="R016" n="0150a16"/>终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512a20"/><lb ed="R016" n="0150a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0512a2001">先叙问法威仪。次正请，有二：一问<persName>如来</persName>因地发心， <lb ed="X" n="0512a21"/><lb ed="R016" n="0150a18"/>谓<persName>如来</persName>未成<persName>佛</persName>时，最初因地发何等心，修何等行， <lb ed="X" n="0512a22"/><lb ed="R016" n="0150b01"/>得生净土，成<persName>佛</persName>果。二问菩萨发心欲求菩提，于大 <lb ed="X" n="0512a23"/><lb ed="R016" n="0150b02"/>乘中发淸净心，云何始得远離诸病。病即後文四 <lb ed="X" n="0512a24"/><lb ed="R016" n="0150b03"/>病也。若末世众生欲修行者，既知<persName>如来</persName>因行，又知 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0512b" n="0512b"/> <lb ed="X" n="0512b01"/><lb ed="R016" n="0150b04"/>菩萨发心，依之而行，则远離诸病，不堕邪见矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512b02"/><lb ed="R016" n="0150b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0512b0201">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <lb ed="X" n="0512b03"/><lb ed="R016" n="0150b06"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0512b04"/><lb ed="R016" n="0150b07"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0512b05"/><lb ed="R016" n="0150b08"/>为汝说。时，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然 <lb ed="X" n="0512b06"/><lb ed="R016" n="0150b09"/>而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512b07"/><lb ed="R016" n="0150b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0512b0701">此赞问许说及伫听也。谛听者，谓谛审而听，勿杂 <lb ed="X" n="0512b08"/><lb ed="R016" n="0150b11"/>乱也。智论云：听者端视如渴饮，一心入于语義中， <lb ed="X" n="0512b09"/><lb ed="R016" n="0150b12"/>踊跃闻法生欢喜，如是之人乃可说。默然而听者， <lb ed="X" n="0512b10"/><lb ed="R016" n="0150b13"/>谓泯虑忘缘，一心静听也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512b11"/><lb ed="R016" n="0150b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0512b1101">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉，流出一 <lb ed="X" n="0512b12"/><lb ed="R016" n="0150b15"/>切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。一切如 <lb ed="X" n="0512b13"/><lb ed="R016" n="0150b16"/>来本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明，方成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0512b14"/><lb ed="R016" n="0150b17"/>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512b15"/><lb ed="R016" n="0150b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0512b1501">此标宗立体也。无上法王，<persName>佛</persName>也。于法自在，更无有 <lb ed="X" n="0512b16"/><lb ed="R016" n="0151a01"/>上故。陀罗尼云：总持谓圆觉，体中具足恒沙称性 <lb ed="X" n="0512b17"/><lb ed="R016" n="0151a02"/>功德故。门者，出入義。出者，一切染净诸法皆从此 <lb ed="X" n="0512b18"/><lb ed="R016" n="0151a03"/>中流出故。入者，一切染净诸法皆从此中反复故。 <lb ed="X" n="0512b19"/><lb ed="R016" n="0151a04"/>以不染不汚，故曰淸净。不妄不变，故曰真如。在无 <lb ed="X" n="0512b20"/><lb ed="R016" n="0151a05"/>明而常觉，故曰菩提。在生死而常察，故曰涅槃。波 <lb ed="X" n="0512b21"/><lb ed="R016" n="0151a06"/>罗蜜云：到彼岸有六种，谓佈施、持戒、忍辱、精进、禅 <lb ed="X" n="0512b22"/><lb ed="R016" n="0151a07"/>定、智慧。由此六种，翻无明生死而为菩提涅槃。教 <lb ed="X" n="0512b23"/><lb ed="R016" n="0151a08"/>谓教导，授谓传授。圆照淸净觉相，即圆觉也。无明 <lb ed="X" n="0512b24"/><lb ed="R016" n="0151a09"/>有四，谓生、住、异、灭。毕竟不生，名为永断。方成<persName>佛</persName>道 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0512c" n="0512c"/> <lb ed="X" n="0512c01"/><lb ed="R016" n="0151a10"/>者，尘沙诸<persName>佛</persName>皆以此为因地，进而至于极果故。</p><p xml:id="pX10p0512c0119" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0512c02"/><lb ed="R016" n="0151a11"/>由文殊请问因地法行，<persName>世尊</persName>即将自<anchor xml:id="nkr_note_add_0512c0201" n="0512c0201"/><anchor xml:id="beg0512c0201" n="0512c0201"/>己<anchor xml:id="end0512c0201"/>所证大光 <lb ed="X" n="0512c03"/><lb ed="R016" n="0151a12"/>明藏，重安名字以谕之。故曰有大陀罗尼门，名为 <lb ed="X" n="0512c04"/><lb ed="R016" n="0151a13"/>圆觉。又自释所以称圆觉者，以能从中流出淸净 <lb ed="X" n="0512c05"/><lb ed="R016" n="0151a14"/>真如，<note place="inline">即因地心。</note>菩提涅槃，<note place="inline">即果地觉。</note>及波罗蜜。<note place="inline">即因行也。</note>是则依 <lb ed="X" n="0512c06"/><lb ed="R016" n="0151a15"/>之而发心，藉之而证果，赖之而起行。无不从此法 <lb ed="X" n="0512c07"/><lb ed="R016" n="0151a16"/>界流，无不还归于法界。故名圆觉。不独尔也，即<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0512c08"/><lb ed="R016" n="0151a17"/><persName>佛</persName>授手，祖祖相传，亦不出此。故曰教授菩萨。或淸 <lb ed="X" n="0512c09"/><lb ed="R016" n="0151a18"/>净真如菩提涅槃是体大，波罗蜜是相大，教授菩 <lb ed="X" n="0512c10"/><lb ed="R016" n="0151b01"/>萨是用大。具此三義，名圆觉也。然此圆觉，生<persName>佛</persName>皆 <lb ed="X" n="0512c11"/><lb ed="R016" n="0151b02"/>具。但众生为无明所覆，业识所局，故圆而不觉。小 <lb ed="X" n="0512c12"/><lb ed="R016" n="0151b03"/>乘则心量褊浅，虽觉而不圆。菩萨则非圆非觉。唯 <lb ed="X" n="0512c13"/><lb ed="R016" n="0151b04"/><persName>如来</persName>亦圆亦觉。故称圆觉。<persName>如来</persName>最初因地所修法 <lb ed="X" n="0512c14"/><lb ed="R016" n="0151b05"/>行，别无他法。皆依此圆照淸净觉相，起幻智而永 <lb ed="X" n="0512c15"/><lb ed="R016" n="0151b06"/>断无明，方成<persName>佛</persName>道。所谓十方<persName>薄伽梵</persName>，一路涅槃门 <lb ed="X" n="0512c16"/><lb ed="R016" n="0151b07"/>也。故花严偈云：有一大经卷，量等三千界。在于一 <lb ed="X" n="0512c17"/><lb ed="R016" n="0151b08"/>尘中，一切尘亦然。有一智慧人，净眼悉明见。破尘 <lb ed="X" n="0512c18"/><lb ed="R016" n="0151b09"/>出经卷，廣饶益众生。故知圆满觉性，生<persName>佛</persName>等有。但 <lb ed="X" n="0512c19"/><lb ed="R016" n="0151b10"/>尘经未剖，宝藏犹埋。既不自知，枉受贫苦。唯<persName>佛</persName>一 <lb ed="X" n="0512c20"/><lb ed="R016" n="0151b11"/>人，独得其用。名为圆觉，不亦宜乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0512c21"/><lb ed="R016" n="0151b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0512c2101">云何无明？善男子！一切众生从无始来种种顚倒，犹 <lb ed="X" n="0512c22"/><lb ed="R016" n="0151b13"/>如迷人四方易处，妄认四大为自身相、六尘缘影为 <lb ed="X" n="0512c23"/><lb ed="R016" n="0151b14"/>自心相，譬彼病目见空中华及第二月。善男子！空实 <lb ed="X" n="0512c24"/><lb ed="R016" n="0151b15"/>无华，病者妄执。由妄执故，非唯惑此虚空自性，亦复 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0513a" n="0513a"/> <lb ed="X" n="0513a01"/><lb ed="R016" n="0151b16"/>迷彼实华生处。由此妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513a02"/><lb ed="R016" n="0151b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0513a0201">此征无明所起处，而自释之也。征云：大光明藏，既 <lb ed="X" n="0513a03"/><lb ed="R016" n="0151b18"/>是众生本具淸净觉地，云何众生遗此光明，而转 <lb ed="X" n="0513a04"/><lb ed="R016" n="0152a01"/>为无明？故释之曰：一切众生，从无始来，种种顚倒， <lb ed="X" n="0513a05"/><lb ed="R016" n="0152a02"/>故转此大光明藏，而成无明不觉。喩如迷人，认东 <lb ed="X" n="0513a06"/><lb ed="R016" n="0152a03"/>为西，惑南为北，其实迷者自迷，方实不转。所谓顚 <lb ed="X" n="0513a07"/><lb ed="R016" n="0152a04"/>倒者，谓遗失淸净平等法身，妄认地水火风四缘 <lb ed="X" n="0513a08"/><lb ed="R016" n="0152a05"/>假合而成者以为身，遗失本妙圆妙淸净觉心，妄 <lb ed="X" n="0513a09"/><lb ed="R016" n="0152a06"/>认缘尘分别影事以为心，而计我计法。此由随顺 <lb ed="X" n="0513a10"/><lb ed="R016" n="0152a07"/>无明不觉，而起相见二分，复迷相见，而遍生我法 <lb ed="X" n="0513a11"/><lb ed="R016" n="0152a08"/>二执。所谓既弃海认沤，复认沤为海，故名顚倒。喩 <lb ed="X" n="0513a12"/><lb ed="R016" n="0152a09"/>如目有赤眚，遂见空中有华，及见真月边有第二 <lb ed="X" n="0513a13"/><lb ed="R016" n="0152a10"/>月也。空喩真理，目喩正智，狂花喩身，二月喩心。应 <lb ed="X" n="0513a14"/><lb ed="R016" n="0152a11"/>立量云：身心是有，法本无是。宗因云：无明业识所 <lb ed="X" n="0513a15"/><lb ed="R016" n="0152a12"/>现，故同喩如空花二月。既知病目见空花二月是 <lb ed="X" n="0513a16"/><lb ed="R016" n="0152a13"/>妄，则知净眼见虚空一月是真。下复以二喩合法， <lb ed="X" n="0513a17"/><lb ed="R016" n="0152a14"/>故云：空实无华，由病目人妄执为有。由妄执故，不 <lb ed="X" n="0513a18"/><lb ed="R016" n="0152a15"/>唯惑此虚空自性本无华相，亦复迷彼实华所生 <lb ed="X" n="0513a19"/><lb ed="R016" n="0152a16"/>之处。亦应合云：月实无二，捏者妄执。由妄执故，非 <lb ed="X" n="0513a20"/><lb ed="R016" n="0152a17"/>唯惑此真月自性，亦复迷彼二月生处。二喩既明， <lb ed="X" n="0513a21"/><lb ed="R016" n="0152a18"/>则知觉性本无身心，迷者妄认。由妄认故，非唯惑 <lb ed="X" n="0513a22"/><lb ed="R016" n="0152b01"/>此圆觉自性，亦复迷彼身心生处矣。今既不知圆 <lb ed="X" n="0513a23"/><lb ed="R016" n="0152b02"/>觉自性之本无，又不知身心自性所自出，于是计 <lb ed="X" n="0513a24"/><lb ed="R016" n="0152b03"/>无作有，认幻为真，随顺无明，起惑造业，由此妄有， <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0513b" n="0513b"/> <lb ed="X" n="0513b01"/><lb ed="R016" n="0152b04"/>轮转生死。此惑业苦三，皆由迷此大光明藏而起。 <lb ed="X" n="0513b02"/><lb ed="R016" n="0152b05"/>此大光明藏转而为无明业识者，如此</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513b03"/><lb ed="R016" n="0152b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0513b0301">善男子！此无明者非实有体，如梦中人梦时非无，及 <lb ed="X" n="0513b04"/><lb ed="R016" n="0152b07"/>至于醒了无所得。如众空花灭于虚空，不可说言有 <lb ed="X" n="0513b05"/><lb ed="R016" n="0152b08"/>定灭处。何以故？无生处故。一切众生于无生中妄见 <lb ed="X" n="0513b06"/><lb ed="R016" n="0152b09"/>生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513b07"/><lb ed="R016" n="0152b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0513b0701">此因上实华二字发起。无明本无实体，故有智慧 <lb ed="X" n="0513b08"/><lb ed="R016" n="0152b11"/>者照之即灭也。若使无明果有实体，则是有根，必 <lb ed="X" n="0513b09"/><lb ed="R016" n="0152b12"/>不可灭。以是依他起性，故可迷可觉，而觉体本无 <lb ed="X" n="0513b10"/><lb ed="R016" n="0152b13"/>生灭也。正如患梦之人，梦时非无，及至于醒，了不 <lb ed="X" n="0513b11"/><lb ed="R016" n="0152b14"/>可得。人喩本觉，梦喩不觉，醒喩始觉。因睡而梦，睡 <lb ed="X" n="0513b12"/><lb ed="R016" n="0152b15"/>熟而醒，总与本人无干。则知因迷而不觉，因悟而 <lb ed="X" n="0513b13"/><lb ed="R016" n="0152b16"/>始觉，总与本觉无预。又如众花灭空，不可说言众 <lb ed="X" n="0513b14"/><lb ed="R016" n="0152b17"/>华在空，实有可灭之处。以空中实无生花处故，则 <lb ed="X" n="0513b15"/><lb ed="R016" n="0152b18"/>知华起华灭，总属目中翳之有无，亦与虚空无预。 <lb ed="X" n="0513b16"/><lb ed="R016" n="0153a01"/>一切众生因有无明，于无生中妄见有生有灭，是 <lb ed="X" n="0513b17"/><lb ed="R016" n="0153a02"/>故说名轮转生死，然非觉性实有生死轮转也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513b18"/><lb ed="R016" n="0153a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0513b1801">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0513b19"/><lb ed="R016" n="0153a04"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513b20"/><lb ed="R016" n="0153a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0513b2001">此牒答永断无明，方成<persName>佛</persName>道也。言汝所问<persName>如来</persName>本 <lb ed="X" n="0513b21"/><lb ed="R016" n="0153a06"/>起因地修圆觉者，而圆觉性实无可修，由众生病 <lb ed="X" n="0513b22"/><lb ed="R016" n="0153a07"/>目，妄执空花以为实有，故随华相轮转，妄见身心 <lb ed="X" n="0513b23"/><lb ed="R016" n="0153a08"/>实有生死。<persName>如来</persName>以智慧觉照，彼无明本无，华相即 <lb ed="X" n="0513b24"/><lb ed="R016" n="0153a09"/>灭，则不随华相轮转，亦不随身心受彼生死，所谓 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0513c" n="0513c"/> <lb ed="X" n="0513c01"/><lb ed="R016" n="0153a10"/>照见五蕴皆空，度一切苦厄也。然言无生死者，非 <lb ed="X" n="0513c02"/><lb ed="R016" n="0153a11"/>若声闻析之使无，非若缘觉推之使无，非若三贤 <lb ed="X" n="0513c03"/><lb ed="R016" n="0153a12"/>菩萨作种种幻行而灭之使无，直是照见淸净觉 <lb ed="X" n="0513c04"/><lb ed="R016" n="0153a13"/>心，身心寂灭，本来自无，故不随生死流转，而曰无 <lb ed="X" n="0513c05"/><lb ed="R016" n="0153a14"/>明永断，觉道方成耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513c06"/><lb ed="R016" n="0153a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0513c0601">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0513c07"/><lb ed="R016" n="0153a16"/>无知觉性，有无俱遣，是则名为净觉随顺。何以故？虚 <lb ed="X" n="0513c08"/><lb ed="R016" n="0153a17"/>空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无知见故，如 <lb ed="X" n="0513c09"/><lb ed="R016" n="0153a18"/>法界性究竟圆满遍十方故，是则名为因地法行。菩 <lb ed="X" n="0513c10"/><lb ed="R016" n="0153b01"/>萨因此于大乘中发淸净心，末世众生依此修行不 <lb ed="X" n="0513c11"/><lb ed="R016" n="0153b02"/>堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0513c12"/><lb ed="R016" n="0153b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0513c1201">复恐认贼为子，特显觉体，了了常知，不落有无，方 <lb ed="X" n="0513c13"/><lb ed="R016" n="0153b04"/>是大彻大悟之真知也。故详示之曰：虽说知是空 <lb ed="X" n="0513c14"/><lb ed="R016" n="0153b05"/>华，即无轮转。必须不存知相，方是真知。若存知相， <lb ed="X" n="0513c15"/><lb ed="R016" n="0153b06"/>犹是幻知，非真知也。以彼真知之体，犹如虚空，不 <lb ed="X" n="0513c16"/><lb ed="R016" n="0153b07"/>可以有知论，不可以无知论。故起信云：離念相者， <lb ed="X" n="0513c17"/><lb ed="R016" n="0153b08"/>等虚空界。若存知，知此如空觉性为有知，即是头 <lb ed="X" n="0513c18"/><lb ed="R016" n="0153b09"/>上安头，同于凡夫之知，固是空花相矣。若存知，知 <lb ed="X" n="0513c19"/><lb ed="R016" n="0153b10"/>此如空觉性为无知，即是斩头觅活，同于土木瓦 <lb ed="X" n="0513c20"/><lb ed="R016" n="0153b11"/>石之无知，亦是空花相也。故赵州云：知是妄觉，不 <lb ed="X" n="0513c21"/><lb ed="R016" n="0153b12"/>知是无记。以此知体，性自神解，不同妄识仗境托 <lb ed="X" n="0513c22"/><lb ed="R016" n="0153b13"/>缘作意之知，不同太虚空廓断灭之无知。以圣心 <lb ed="X" n="0513c23"/><lb ed="R016" n="0153b14"/>无知，而无所不知，此即灵知之体性也。永嘉云：若 <lb ed="X" n="0513c24"/><lb ed="R016" n="0153b15"/>以有知无知为知体，即是随顺无明，不名随顺净 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0514a" n="0514a"/> <lb ed="X" n="0514a01"/><lb ed="R016" n="0153b16"/>觉。必须坐断两头，有无俱遣，方是随顺淸净觉性。 <lb ed="X" n="0514a02"/><lb ed="R016" n="0153b17"/>所以者何？以淸净觉性，了了常知，不但不曾迷，亦 <lb ed="X" n="0514a03"/><lb ed="R016" n="0153b18"/>且不曾觉。以是常寂灭相，如虚空性，常自不动故 <lb ed="X" n="0514a04"/><lb ed="R016" n="0154a01"/>也。所以不动者，以虚空自性，不受生死，不堕有无。 <lb ed="X" n="0514a05"/><lb ed="R016" n="0154a02"/>在<persName>如来</persName>藏中，无起无灭，无知无见。以虚空不动，遍 <lb ed="X" n="0514a06"/><lb ed="R016" n="0154a03"/>至一切色非色处。亦如法性不动，究竟遍满一切 <lb ed="X" n="0514a07"/><lb ed="R016" n="0154a04"/>处故。应立量云：觉性是有法，不动为宗因。云：非所 <lb ed="X" n="0514a08"/><lb ed="R016" n="0154a05"/>作故，无知见故，无起灭故，喩如虚空。所证如此，是 <lb ed="X" n="0514a09"/><lb ed="R016" n="0154a06"/>名初心成<persName>等正觉</persName>，是名<persName>如来</persName>因地法行。楞严谓之 <lb ed="X" n="0514a10"/><lb ed="R016" n="0154a07"/>发觉初心，起信谓之真如三昧。若菩萨依此圆照 <lb ed="X" n="0514a11"/><lb ed="R016" n="0154a08"/>淸净觉相为因，方是正因，否则皆堕邪因矣。若末 <lb ed="X" n="0514a12"/><lb ed="R016" n="0154a09"/>世众生，依此淸净觉相而起行，得正住持，否则皆 <lb ed="X" n="0514a13"/><lb ed="R016" n="0154a10"/>堕邪见矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0514a14"/><lb ed="R016" n="0154a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0514a1401">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：文殊汝当知，一切 <lb ed="X" n="0514a15"/><lb ed="R016" n="0154a12"/>诸<persName>如来</persName>，从于本因地，皆以智慧觉，了达于无明，知彼 <lb ed="X" n="0514a16"/><lb ed="R016" n="0154a13"/>如空花，即能免流转。又如梦中人，醒时不可得，觉者 <lb ed="X" n="0514a17"/><lb ed="R016" n="0154a14"/>如虚空，平等不动转，觉遍十方界，即得成<persName>佛</persName>道。众幻 <lb ed="X" n="0514a18"/><lb ed="R016" n="0154a15"/>灭无处，成道亦无得，本性圆满故，菩萨于此中，能发 <lb ed="X" n="0514a19"/><lb ed="R016" n="0154a16"/>菩提心。末世诸众生，修此免邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0514a20"/><lb ed="R016" n="0154a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0514a2001">谓<persName>如来</persName>本起因地，莫不皆以智慧觉性，了达无明 <lb ed="X" n="0514a21"/><lb ed="R016" n="0154a18"/>本无实体，犹如空花，为发菩提心之始。果能知彼 <lb ed="X" n="0514a22"/><lb ed="R016" n="0154b01"/>无明是空花相，则不为华相眩目，即免生死流转。 <lb ed="X" n="0514a23"/><lb ed="R016" n="0154b02"/>亦如患梦之人，忽然醒觉，则梦中所现之相，皆不 <lb ed="X" n="0514a24"/><lb ed="R016" n="0154b03"/>可得。是知众生在迷，未免流转。若既迷而忽觉，唯 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0514b" n="0514b"/> <lb ed="X" n="0514b01"/><lb ed="R016" n="0154b04"/>一真如，迴无所有，浑身住于平等性智，岂有流转 <lb ed="X" n="0514b02"/><lb ed="R016" n="0154b05"/>哉？既无流转，则此觉性，究竟圆满，遍十方界。是则 <lb ed="X" n="0514b03"/><lb ed="R016" n="0154b06"/>名为初发心时，便成正觉也。然对梦说醒，对迷说 <lb ed="X" n="0514b04"/><lb ed="R016" n="0154b07"/>觉，对众生说<persName>佛</persName>，皆是未觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0514b0401" n="0514b0401"/><anchor xml:id="beg0514b0401" n="0514b0401"/>已<anchor xml:id="end0514b0401"/>前对待之法。若无明 <lb ed="X" n="0514b05"/><lb ed="R016" n="0154b08"/>灭尽，众幻消灭，则成<persName>佛</persName>作祖，亦是钵盂安柄，虚空 <lb ed="X" n="0514b06"/><lb ed="R016" n="0154b09"/>钉橛。以本性圆满，本来成<persName>佛</persName>，不待更成。故说圆满 <lb ed="X" n="0514b07"/><lb ed="R016" n="0154b10"/>菩提，归无所得。庞居士云：十方同聚会，个个学无 <lb ed="X" n="0514b08"/><lb ed="R016" n="0154b11"/>为。此是选<persName>佛</persName>场，心空及第归。如是则自然应念登 <lb ed="X" n="0514b09"/><lb ed="R016" n="0154b12"/>科，随处及第，何须授记安名乎？菩萨向此著眼，则 <lb ed="X" n="0514b10"/><lb ed="R016" n="0154b13"/>能发菩提心。众生向此进修，永不堕于邪见。若不 <lb ed="X" n="0514b11"/><lb ed="R016" n="0154b14"/>入此门，总是旁蹊曲径，非直截路。故宗镜问云：初 <lb ed="X" n="0514b12"/><lb ed="R016" n="0154b15"/>发心时，便成正觉，云何复说後心成<persName>佛</persName>？答：非初非 <lb ed="X" n="0514b13"/><lb ed="R016" n="0154b16"/>後，不離初後。智论云：不但以初心得，亦不離後心 <lb ed="X" n="0514b14"/><lb ed="R016" n="0154b17"/>得。所以者何？若但以初心得，不以後心者，菩萨初 <lb ed="X" n="0514b15"/><lb ed="R016" n="0154b18"/>发心时，便应是<persName>佛</persName>。若无初心，云何有第二第三心？ <lb ed="X" n="0514b16"/><lb ed="R016" n="0155a01"/>以初心为根本因缘故。不但以後心得，亦不離初 <lb ed="X" n="0514b17"/><lb ed="R016" n="0155a02"/>心者，以後心不離初心故。若无初心，即无後心。以 <lb ed="X" n="0514b18"/><lb ed="R016" n="0155a03"/>初心集种种无量功德，後心方得具足。故能断烦 <lb ed="X" n="0514b19"/><lb ed="R016" n="0155a04"/>恼习气，成无上道。此即顿悟渐修也。</p><p xml:id="pX10p0514b1915" cb:place="inline">〇此章言不 <lb ed="X" n="0514b20"/><lb ed="R016" n="0155a05"/>满四百，赅摄性相二宗之旨。若约性宗，淸净觉相， <lb ed="X" n="0514b21"/><lb ed="R016" n="0155a06"/>属真如门。无明妄认妄执，是不觉義。知是空花，即 <lb ed="X" n="0514b22"/><lb ed="R016" n="0155a07"/>无轮转，是觉義。因本觉而有不觉，因不觉而有始 <lb ed="X" n="0514b23"/><lb ed="R016" n="0155a08"/>觉，此二属生灭门。今欲令行人顿悟真如为因地 <lb ed="X" n="0514b24"/><lb ed="R016" n="0155a09"/>心，故曰众幻灭无处，成道亦无得也。</p><p xml:id="pX10p0514b2415" cb:place="inline">〇若约相宗， <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0514c" n="0514c"/> <lb ed="X" n="0514c01"/><lb ed="R016" n="0155a10"/>五法，三性，四大，是色蕴，是相。六尘，缘影，是无色四 <lb ed="X" n="0514c02"/><lb ed="R016" n="0155a11"/>蕴，是名。妄认妄执，是妄想。知是空花，是正智。觉心 <lb ed="X" n="0514c03"/><lb ed="R016" n="0155a12"/>不动，是如如身心，是依他起性。妄认妄执，是二种 <lb ed="X" n="0514c04"/><lb ed="R016" n="0155a13"/>遍计执性。生死，是分段变易二种生死。知是空花 <lb ed="X" n="0514c05"/><lb ed="R016" n="0155a14"/>等，是断二执，除二死，证二空，得二果，是圆成实性 <lb ed="X" n="0514c06"/><lb ed="R016" n="0155a15"/>也。</p><p xml:id="pX10p0514c0602" cb:place="inline">〇此章要旨，直指众生日用知体为圆觉性。若 <lb ed="X" n="0514c07"/><lb ed="R016" n="0155a16"/>有分别，有妄认妄执，即生死因。若无分别，无妄认 <lb ed="X" n="0514c08"/><lb ed="R016" n="0155a17"/>妄执，即菩提因。故曰：知之一字，众祸之门。知之一 <lb ed="X" n="0514c09"/><lb ed="R016" n="0155a18"/>字，众妙之门。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0514c10"/><lb ed="R016" n="0155b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0514c1001">于是普贤菩萨在大众中，即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0514c11"/><lb ed="R016" n="0155b02"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩 <lb ed="X" n="0514c12"/><lb ed="R016" n="0155b03"/>萨众，及为末世一切众生修大乘者，闻此圆觉淸净 <lb ed="X" n="0514c13"/><lb ed="R016" n="0155b04"/>境界，云何修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0514001" n="0514001"/>因？<persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者，身心亦幻， <lb ed="X" n="0514c14"/><lb ed="R016" n="0155b05"/>云何以幻还修于幻？若诸幻性一切尽灭，则无有心， <lb ed="X" n="0514c15"/><lb ed="R016" n="0155b06"/>谁为修行？云何复说修行如幻？若诸众生本不修行， <lb ed="X" n="0514c16"/><lb ed="R016" n="0155b07"/>于生死中常居幻化，曾不了知如幻境界，令妄想心 <lb ed="X" n="0514c17"/><lb ed="R016" n="0155b08"/>云何解脱？愿为末世一切众生，作何方便渐次修习， <lb ed="X" n="0514c18"/><lb ed="R016" n="0155b09"/>令诸众生永離诸幻？作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0514c1801" n="0514c1801"/><anchor xml:id="beg0514c1801" n="0514c1801"/>已<anchor xml:id="end0514c1801"/>，五体投地，如是三请， <lb ed="X" n="0514c19"/><lb ed="R016" n="0155b10"/>终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0514c20"/><lb ed="R016" n="0155b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0514c2001">前章<anchor xml:id="nkr_note_add_0514c2001" n="0514c2001"/><anchor xml:id="beg0514c2001" n="0514c2001"/>已<anchor xml:id="end0514c2001"/>显顿悟法门，正恐行人以为知幻便了，不 <lb ed="X" n="0514c21"/><lb ed="R016" n="0155b12"/>必更離，不知前所言遣者即離也。故普贤蹑前知 <lb ed="X" n="0514c22"/><lb ed="R016" n="0155b13"/>虚空者即空花相，及偈中众幻灭无处，成道亦无 <lb ed="X" n="0514c23"/><lb ed="R016" n="0155b14"/>得，以发三问，以明既知而必欲远離也。初问：言修 <lb ed="X" n="0514c24"/><lb ed="R016" n="0155b15"/>行者，本为断无明得菩提也。若曰知是空花，即无 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0515a" n="0515a"/> <lb ed="X" n="0515a01"/><lb ed="R016" n="0155b16"/>轮转，又云众幻灭无处，成道亦无得，则此圆觉淸 <lb ed="X" n="0515a02"/><lb ed="R016" n="0155b17"/>净境界，纤尘不立，则无事修行断证矣，云何而说 <lb ed="X" n="0515a03"/><lb ed="R016" n="0155b18"/>修圆觉乎？故曰若彼众生等，意谓既能了知无明 <lb ed="X" n="0515a04"/><lb ed="R016" n="0156a01"/>是幻，则身心亦皆是幻矣。既曰是幻，固宜任之，不 <lb ed="X" n="0515a05"/><lb ed="R016" n="0156a02"/>必起幻智而消幻无明，成幻<persName>佛</persName>可也。云何更欲依 <lb ed="X" n="0515a06"/><lb ed="R016" n="0156a03"/>圆照淸净觉相，起种种如幻之智，消种种如幻之 <lb ed="X" n="0515a07"/><lb ed="R016" n="0156a04"/>无明，而成如幻之<persName>佛</persName>果耶？次问：不唯不当修，即欲 <lb ed="X" n="0515a08"/><lb ed="R016" n="0156a05"/>修行，亦无可修。以幻智既灭，身心亦灭，则无有心， <lb ed="X" n="0515a09"/><lb ed="R016" n="0156a06"/>其谁修行十波罗蜜，而曰修诸幻以除幻？既知无 <lb ed="X" n="0515a10"/><lb ed="R016" n="0156a07"/>可修而复修，无可证而求证，何异望石女生儿，邀 <lb ed="X" n="0515a11"/><lb ed="R016" n="0156a08"/>空花结果，岂非枉用功乎？三问：若诸众生，但恃天 <lb ed="X" n="0515a12"/><lb ed="R016" n="0156a09"/>真，常居幻化而不離，又不能了知是幻而求離，此 <lb ed="X" n="0515a13"/><lb ed="R016" n="0156a10"/>则既不能知幻，又不能離幻，云何而得解脱？此三 <lb ed="X" n="0515a14"/><lb ed="R016" n="0156a11"/>等者，一是不必修，二是无可修，三是恃天真而不 <lb ed="X" n="0515a15"/><lb ed="R016" n="0156a12"/>用修。愿为此三等人，作何方便，渐次修习，方能永 <lb ed="X" n="0515a16"/><lb ed="R016" n="0156a13"/>離诸幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0515a17"/><lb ed="R016" n="0156a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0515a1701">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0515a18"/><lb ed="R016" n="0156a15"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便 <lb ed="X" n="0515a19"/><lb ed="R016" n="0156a16"/>渐次令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。时，普 <lb ed="X" n="0515a20"/><lb ed="R016" n="0156a17"/>贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p> <lb ed="X" n="0515a21"/><lb ed="R016" n="0156a18"/><p xml:id="pX10p0515a2101">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。犹 <lb ed="X" n="0515a22"/><lb ed="R016" n="0156b01"/>如空花从空而有，幻华虽灭，空性不壞。众生幻心还 <lb ed="X" n="0515a23"/><lb ed="R016" n="0156b02"/>依幻灭，诸幻尽灭，觉心不动，依幻说觉亦名为幻。若 <lb ed="X" n="0515a24"/><lb ed="R016" n="0156b03"/>说有觉犹未離幻，说无觉者亦复如是，是故幻灭名 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0515b" n="0515b"/> <lb ed="X" n="0515b01"/><lb ed="R016" n="0156b04"/>为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0515b02"/><lb ed="R016" n="0156b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0515b0201">种种幻化，总指五阴、四大，及十力、四无畏等。生者， <lb ed="X" n="0515b03"/><lb ed="R016" n="0156b06"/>谓本觉心体，随无明染缘，而生三科、七大等；随真 <lb ed="X" n="0515b04"/><lb ed="R016" n="0156b07"/>如净缘，而生十力、四无所畏等。故诸染净诸法，皆 <lb ed="X" n="0515b05"/><lb ed="R016" n="0156b08"/>无自体，总是依他。喩如空花，翳生花生，翳灭华灭， <lb ed="X" n="0515b06"/><lb ed="R016" n="0156b09"/>而空未尝有生灭。众生幻心，随无明染缘生，还随 <lb ed="X" n="0515b07"/><lb ed="R016" n="0156b10"/>真如净缘灭，而觉心未尝动。谁谓幻性尽灭，则无 <lb ed="X" n="0515b08"/><lb ed="R016" n="0156b11"/>有心耶？喩如金翅鸟王，命终之後，骨肉都尽，唯有 <lb ed="X" n="0515b09"/><lb ed="R016" n="0156b12"/>心在也。然所谓依幻说觉者，即是口口谈空，心心 <lb ed="X" n="0515b10"/><lb ed="R016" n="0156b13"/>著有，此即任运而不修者。谓之依幻说觉，谓之依 <lb ed="X" n="0515b11"/><lb ed="R016" n="0156b14"/>通妄知，是名为幻，不名为觉。此依字，与皆依圆照 <lb ed="X" n="0515b12"/><lb ed="R016" n="0156b15"/>淸净觉相之依相应。谓不依圆照淸净觉相，永断 <lb ed="X" n="0515b13"/><lb ed="R016" n="0156b16"/>无明，成<persName>佛</persName>道，乃依幻而自说为觉，故名幻而不名 <lb ed="X" n="0515b14"/><lb ed="R016" n="0156b17"/>觉也。故先德云：说得一丈，不如行取一尺；说得一 <lb ed="X" n="0515b15"/><lb ed="R016" n="0156b18"/>尺，不如行取一寸。若说固有觉性，本来是<persName>佛</persName>，恃天 <lb ed="X" n="0515b16"/><lb ed="R016" n="0157a01"/>真而不劳修者，此亦是幻，亦非是觉；若说无<persName>佛</persName>可 <lb ed="X" n="0515b17"/><lb ed="R016" n="0157a02"/>成，枉功用而不必修，此亦是幻，亦非是觉。三、说字 <lb ed="X" n="0515b18"/><lb ed="R016" n="0157a03"/>须著眼看。先德云：此事不是说了便休，必须大死 <lb ed="X" n="0515b19"/><lb ed="R016" n="0157a04"/>一番，離尽诸幻，亲见本来，则千圣唤不迴头，方是 <lb ed="X" n="0515b20"/><lb ed="R016" n="0157a05"/>觉心不动。若未曾離幻，未出轮迴，而辨圆觉，彼圆 <lb ed="X" n="0515b21"/><lb ed="R016" n="0157a06"/>觉性，未有不随流转者。岂可谓知幻而不当修，计 <lb ed="X" n="0515b22"/><lb ed="R016" n="0157a07"/>断灭而枉修，恃天真而不用修哉？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0515b23"/><lb ed="R016" n="0157a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0515b2301">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0515b24"/><lb ed="R016" n="0157a09"/>虚妄境界，由坚执持远離心故。心如幻者亦复远離， <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0515c" n="0515c"/> <lb ed="X" n="0515c01"/><lb ed="R016" n="0157a10"/>远離为幻亦复远離，離远離幻亦复远離，得无所離 <lb ed="X" n="0515c02"/><lb ed="R016" n="0157a11"/>即除诸幻。譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。 <lb ed="X" n="0515c03"/><lb ed="R016" n="0157a12"/>以幻修幻亦复如是，诸幻虽尽，不入断灭。善男子！知 <lb ed="X" n="0515c04"/><lb ed="R016" n="0157a13"/>幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。一切菩萨及 <lb ed="X" n="0515c05"/><lb ed="R016" n="0157a14"/>末世众生依此修行，如是乃能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0515c06"/><lb ed="R016" n="0157a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0515c0601">应当二字，是极励之语。谓既知是幻，应当远離，勿 <lb ed="X" n="0515c07"/><lb ed="R016" n="0157a16"/>谓知而不必远離也。远離有四重：远離一切幻化 <lb ed="X" n="0515c08"/><lb ed="R016" n="0157a17"/>境界者，即亡尘也。楞严所谓动静二相，了然不生 <lb ed="X" n="0515c09"/><lb ed="R016" n="0157a18"/>也。心如幻者，亦复远離者，即尽根也。所谓闻，所闻 <lb ed="X" n="0515c10"/><lb ed="R016" n="0157b01"/>尽也。远離为幻，亦复远離者，即空智也。所谓觉，所 <lb ed="X" n="0515c11"/><lb ed="R016" n="0157b02"/>觉空也。離远離幻，亦复远離者，即灭空也。所谓空， <lb ed="X" n="0515c12"/><lb ed="R016" n="0157b03"/>所空灭也。得无所離，即除诸幻者，所谓生灭既灭， <lb ed="X" n="0515c13"/><lb ed="R016" n="0157b04"/>寂灭现前也。故先德云：洞山门下无<persName>佛</persName>法，与人只 <lb ed="X" n="0515c14"/><lb ed="R016" n="0157b05"/>有一口剑。凡是来者，一斩便断。故伊性命不存，见 <lb ed="X" n="0515c15"/><lb ed="R016" n="0157b06"/>闻都泯，直向父母未生前，要与相见。喩如钻火之 <lb ed="X" n="0515c16"/><lb ed="R016" n="0157b07"/>人，两木相因，必火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭，方得了当。木 <lb ed="X" n="0515c17"/><lb ed="R016" n="0157b08"/>喩发智之心境，火比了心境之妙智。由智发而心 <lb ed="X" n="0515c18"/><lb ed="R016" n="0157b09"/>境皆空，如火发而两木俱尽也。若木虽空而<g ref="#CB01926">灰</g>在， <lb ed="X" n="0515c19"/><lb ed="R016" n="0157b10"/>犹未了当，故欲其尽<g ref="#CB01926">灰</g>也。如心境空而智在，即智 <lb ed="X" n="0515c20"/><lb ed="R016" n="0157b11"/>是病，故欲其空智也。<g ref="#CB01926">灰</g>虽尽而烟气犹在，有些气 <lb ed="X" n="0515c21"/><lb ed="R016" n="0157b12"/>息亦是病，犹未了当，故欲其灭烟气。喩如智虽空 <lb ed="X" n="0515c22"/><lb ed="R016" n="0157b13"/>而空在，空亦是病，故欲其灭空也。故学道者如钻 <lb ed="X" n="0515c23"/><lb ed="R016" n="0157b14"/>火，必至火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭，方知火性不壞。所谓 <lb ed="X" n="0515c24"/><lb ed="R016" n="0157b15"/>火传也，而不知其尽也。必须幻境、幻心、幻智、幻空， <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0516a" n="0516a"/> <lb ed="X" n="0516a01"/><lb ed="R016" n="0157b16"/>悉皆灭尽，方知觉性常存，不入断灭。故宗镜云：此 <lb ed="X" n="0516a02"/><lb ed="R016" n="0157b17"/>淸净觉，是出世间常住心宝。岂世间无常败壞之 <lb ed="X" n="0516a03"/><lb ed="R016" n="0157b18"/>法所能壞耶？如贫女室中金藏，虽未掘而匪移；若 <lb ed="X" n="0516a04"/><lb ed="R016" n="0158a01"/>力士额中宝珠，任鬥没而常在；如雪山筒中万味， <lb ed="X" n="0516a05"/><lb ed="R016" n="0158a02"/>暂流出而恒存；若大地底下金刚，纵穿斫而不壞。 <lb ed="X" n="0516a06"/><lb ed="R016" n="0158a03"/>谁谓无心不劳修证哉？故复勉之曰：既知是幻，即 <lb ed="X" n="0516a07"/><lb ed="R016" n="0158a04"/>当远離。即此远離，便是方便。此外更无方便矣。若 <lb ed="X" n="0516a08"/><lb ed="R016" n="0158a05"/>能離幻，即是觉性。即此離幻，便是渐次。此外更无 <lb ed="X" n="0516a09"/><lb ed="R016" n="0158a06"/>渐次矣。盖知幻是对不知幻而认为实有者开方 <lb ed="X" n="0516a10"/><lb ed="R016" n="0158a07"/>便，远離是对取著而不捨者开渐次。故前云：假说 <lb ed="X" n="0516a11"/><lb ed="R016" n="0158a08"/>方便也。首楞云：狂心自歇，歇即菩提。歇即是離，谁 <lb ed="X" n="0516a12"/><lb ed="R016" n="0158a09"/>谓知而不必離哉？末世众生，依此圆觉而修，方能 <lb ed="X" n="0516a13"/><lb ed="R016" n="0158a10"/>永離诸幻。若知无明窟中有觉性而不離，终不成 <lb ed="X" n="0516a14"/><lb ed="R016" n="0158a11"/><persName>佛</persName>道。喩如知矿中有金而不消，终不成真金也。</p><p xml:id="pX10p0516a1419" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0516a15"/><lb ed="R016" n="0158a12"/>前章重在知字，此章重在離字。二章总为上根说 <lb ed="X" n="0516a16"/><lb ed="R016" n="0158a13"/>顿悟、顿断、顿修、顿证法，非中下根可能企及。故曰： <lb ed="X" n="0516a17"/><lb ed="R016" n="0158a14"/>心闻洞十方，生于大因力。非初心可入也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0516a18"/><lb ed="R016" n="0158a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0516a1801">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：普贤汝当知，一切 <lb ed="X" n="0516a19"/><lb ed="R016" n="0158a16"/>诸众生，无始幻无明，皆从诸<persName>如来</persName>，圆觉心建立。犹如 <lb ed="X" n="0516a20"/><lb ed="R016" n="0158a17"/>虚空花，依空而有相，空花若复灭，虚空本不动。幻从 <lb ed="X" n="0516a21"/><lb ed="R016" n="0158a18"/>诸觉生，幻灭觉圆满，觉心不动故。若彼诸菩萨，及末 <lb ed="X" n="0516a22"/><lb ed="R016" n="0158b01"/>世众生，常应远離幻，诸幻悉皆離。如木中生火，木尽 <lb ed="X" n="0516a23"/><lb ed="R016" n="0158b02"/>火还灭，觉即无渐次，方便亦如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0516a24"/><lb ed="R016" n="0158b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0516a2401">生<persName>佛</persName>二界，皆从淸净觉心，随缘建立。故祖师云：山 <pb ed="X" xml:id="X10.0259.0516b" n="0516b"/> <lb ed="X" n="0516b01"/><lb ed="R016" n="0158b04"/>河大地，由此建立。三昧六通，因兹发现。喩如空花， <lb ed="X" n="0516b02"/><lb ed="R016" n="0158b05"/>因病目而妄见空中华生，而空体未曾生。因翳消 <lb ed="X" n="0516b03"/><lb ed="R016" n="0158b06"/>而妄见空中华灭，而空体未尝灭。因无明染缘，熏 <lb ed="X" n="0516b04"/><lb ed="R016" n="0158b07"/>习觉性，而生根身器界。故说幻从诸觉生，而觉性 <lb ed="X" n="0516b05"/><lb ed="R016" n="0158b08"/>未尝生。因真如净缘，熏习无明，修六度而灭幻化。 <lb ed="X" n="0516b06"/><lb ed="R016" n="0158b09"/>故说幻灭觉圆满，而觉性未尝灭。以觉性无我，随 <lb ed="X" n="0516b07"/><lb ed="R016" n="0158b10"/>染处染，随净处净，而实未尝动。故修行者，应当远 <lb ed="X" n="0516b08"/><lb ed="R016" n="0158b11"/>離种种幻化。诸幻悉離，而觉性不动。正如木中生 <lb ed="X" n="0516b09"/><lb ed="R016" n="0158b12"/>火，火出木尽，木尽火灭，而火性不动。故说離幻即 <lb ed="X" n="0516b10"/><lb ed="R016" n="0158b13"/>觉。若至于觉，则实无渐次。以渐次在人，不在法故。 <lb ed="X" n="0516b11"/><lb ed="R016" n="0158b14"/>故曰：菩提无渐次，渐次取菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0516b12"/><lb ed="R016" n="0158b15"/> <lb ed="X" n="0516b13"/><lb ed="R016" n="0158b16"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经近释卷一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0511c0401" to="#end0511c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c0501" to="#end0511c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c0701" to="#end0511c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c0801" to="#end0511c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c0901" to="#end0511c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c1101" to="#end0511c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c1301" to="#end0511c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c1401" to="#end0511c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c1901" to="#end0511c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0511c2401" to="#end0511c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0512a1801" to="#end0512a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0512c0201" to="#end0512c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0514b0401" to="#end0514b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0514c1801" to="#end0514c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0514c2001" to="#end0514c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0514001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0514001">因经作行</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0511c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0511c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0511c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0512a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0512a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0512c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0512c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0514b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0514b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0514c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0514c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0514c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0514c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>